İç Anadolu'nun Kalbi Eskişehir'de Müzeler: Tarih ve Kültür Hazineleri

İç Anadolu'nun kültürel zenginlikleri denildiğinde akla gelen ilk duraklardan biri Eskişehir. Kent, yalnızca modern yaşamıyla değil, köklü tarihinin izlerini taşıyan müzeleriyle de öne çıkıyor. Eskişehir'deki müzeler, bölgenin binlerce yıllık geçmişine ışık tutan eserleri bir araya getiriyor. Arkeolojik kazılardan çıkan buluntular, antik kentlerin kalıntıları ve farklı dönemlere ait kültür varlıkları, ziyaretçileri adeta bir zaman yolculuğuna çıkarıyor.

Eskişehir ETİ Arkeoloji Müzesi: Özel Sektörün İlk Müzesi

Eskişehir'in müze serüveni, 1945 yılında Alaaddin Camii'nde oluşturulan bir depo müze ile başlamış. 1966'da Odunpazarı'ndaki Kurşunlu Camii Külliyesi'nde Eskişehir Müze Müdürlüğü resmen kurulmuş ve 1974'te yeni binasına taşınmış. Ancak zamanla yetersiz kalan bina, modern bir müze ihtiyacını doğurmuş. Bu ihtiyaç, ETİ Şirketler Grubu'nun sponsorluğunda hayata geçirilen yeni bir müzeyle karşılanmış. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, bu müzeyi Türkiye'de özel sektör tarafından gerçekleştirilen ilk müze olarak nitelendiriyor.

Yaklaşık 1300 metrekarelik bir alana kurulan müze binası, üç blok halinde 4000 metrekarelik kullanım alanına sahip. A blokta laboratuvar, kafeterya ve idari bölümler yer alırken, B ve C bloklar ile bahçe kısmında kültür varlıkları sergileniyor. B ve C blokların birinci katı tamamen arkeolojik eser sergi salonu olarak düzenlenmiş. C blok zemin katında yarı açık teşhir ve süreli sergi salonu, B blok zemin katında ise çok amaçlı salon bulunuyor. Müzenin tapusu Kültür ve Turizm Bakanlığı'na ait.

Arkeolojik Kazılardan Gelen Eserler

Eskişehir ETİ Arkeoloji Müzesi'nin koleksiyonu, satın alma, bağış ve müsadere yoluyla gelen eserlerin yanı sıra, Eskişehir'deki ören yerlerinde yapılan kazı ve yüzey araştırmalarından elde edilen buluntulardan oluşuyor. Müzede, Dorylaion (Şarhöyük), Pessinus (Ballıhisar), Han Yeraltı Şehri, Yazılıkaya, Keçiçayırı, Çavlum Köyü Eski Hitit Nekropolü, Demircihöyük ve Küllüoba gibi önemli arkeolojik alanlardan çıkan eserler kronolojik olarak sergileniyor.

Sergilenen eserler arasında mermer heykeller ve heykelcikler, mimari parçalar, steller, pişmiş toprak kaplar, idoller, cam kaplar ve boncuklar, metal kaplar ve silahlar, takılar ile sikkeler yer alıyor. Müze envanterinde Neolitik, Kalkolitik, Tunç, Hitit, Frig, Helenistik, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerini kapsayan 20.080 taşınır kültür varlığı bulunuyor. Bu eserlerden yaklaşık 1.993'ü, 1.800 metrekarelik kapalı alanda teşhir edilirken, geri kalan 18.087 eser müze depolarında korunuyor.

Pessinus ve Midas Anıtı: Frigya'nın İzleri

Eskişehir'in arkeolojik zenginliklerinin en önemlilerinden biri, Ankara-Eskişehir karayolu üzerinde, Sivrihisar yakınlarındaki Ballıhisar'da bulunan Pessinus antik kenti. Pessinus, tanrıların anası Kybele'nin ünlü kutsal yerleşmesiyle birlikte Rahipler Devleti şeklindeki antik bir Frig yerleşmesiydi. Ana Tanrıça'nın şekilsiz taştan yapılmış kült heykelinin (Baitylas) gökten indiğine inanılıyordu. Kent, Bergamalıların egemenliği altında kalmış, Galatların saldırısına rağmen rahipler sınırlı bir özgürlüğe sahip olabilmişti. Kenti, beş Frigyalı ve beş Galat rahiple birlikte bir başrahip yönetmişti. M.Ö. 204 yılında Roma senatosunun Pessinus'a elçiler gönderip Kybele'nin kült heykelini Roma'ya getirtmesiyle kent büyük bir üne kavuşmuş. M.Ö. 25 yılında Augustus, Galatia eyaletini kurunca Pessinus Romalıların yönetimine geçmiş.

Pessinus'taki tapınak, dar kenarlarında altı, uzun kenarlarında on bir sütun bulunan peristasis ile Hellen tapınağının değişik bir uygulamasını gösteriyor. Yapıyla ilişkili olan ve theatron işlevi gören gösterişli bir basamak sırası ortaya çıkarılmış. Belçikalı araştırıcılar bu yapıyı bir tiyatro-tapınak olarak tanımlarken, Ekrem Akurgal basamakların Kybele kültü ile ilgili olduğunu düşünüyor. Tapınağın yer altı bölümü Aizanoi Tapınağı'na benzerlik gösteriyor. Mimari süslemelere göre tapınak M.S. 1. yüzyılın ilk yarısında yapılmış. Açık bir alanı üç yandan çeviren portiko kalıntıları, buranın bir agora olarak düzenlendiğini gösteriyor.

Bir diğer önemli durak, Çifteler'e 39 kilometre uzaklıkta, 1315 metre yükseklikteki Frigya yaylası üzerinde kurulan Midas (Yazılıkaya). Roma devri yazarları bu bölgenin havasının sağlıklı, toprağının bereketli olduğundan söz etmişler. Midas Anıtı, Frigya sanatının tipik bir örneği olarak, bir mezar anıtı değil, Kybele heykeli koymak üzere yapılmış bir kült anıtı. Anıtın üzerinde Frig yazıları olduğu için Yazılıkaya, yazılarda Midas adı geçtiği için Midas Anıtı denmiş. M.Ö. 550 yıllarında yapıldığı sanılan anıt, bir tapınağın cephesi biçiminde işlenmiş ve cephesi doğuya bakıyor. Anıtın en ilginç yönü, üzerinde henüz çözülememiş üç yazıtın bulunması. İlk yazıtta Frig diliyle ilgili ATEŞ ve MİDAİ sözcükleri okunuyor. Ateş, Frigliler'in bir tanrısı; Midai ise efsanelere göre Kral Midas'ın annesi ve ürünlerin koruyucusu. Bu anıt ile demir endüstrisinin kökeni arasında bir bağlantı kuruluyor. Diğer yazıtlarda ise 45 cm ve 25 cm büyüklüğündeki harflerle işlenmiş metinler ve Baba sözcüğü dikkat çekiyor.

Kapanış

Eskişehir'in müzeleri, İç Anadolu'nun derin tarihini gün yüzüne çıkaran önemli kültür durakları. ETİ Arkeoloji Müzesi'nin modern sergi alanları ve Pessinus ile Midas Anıtı gibi ören yerlerinden gelen eşsiz eserler, bölgenin zengin geçmişini keşfetmek isteyen herkese unutulmaz bir deneyim sunuyor. Bu müzeler, yalnızca Eskişehir'in değil, tüm İç Anadolu'nun kültürel mirasını koruyan ve geleceğe taşıyan hazineler olarak öne çıkıyor.

Kaynak: eskisehir.ktb.gov.tr, eskisehir.ktb.gov.tr
Görsel: Murat Özsoy 1958, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0