Kayalıpınar'da 131 çivi yazılı tablet bulundu, arşiv 184'e yükseldi

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Sivas'ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar'da 2026 yılında gerçekleştirilen kazı çalışmalarında, Hitit Kralı 2. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve parçasının ortaya çıkarıldığını duyurdu. Bakan Ersoy, bu buluntularla birlikte geçtiğimiz sezon ele geçirilen parçaların da dahil edilmesiyle toplam sayının 184'e ulaştığını açıkladı. Ersoy, bu arşivin 21. yüzyılda keşfedilen en geniş kapsamlı Hititçe belge koleksiyonu olduğunu vurguladı.

Eski Asur ve Hitit kaynaklarında Samua olarak anılan bu yerleşimdeki kazılar, Hitit tarihine ışık tutacak önemli bulgular sağladı. Bakan Ersoy, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, yaklaşık 3 bin 400 yıl öncesine ait belgelerin dönemin devlet yapısı, askeri olaylar, inanç sistemi ve kraliyet ailesinin yaşamı hakkında doğrudan bilgiler verdiğini ifade etti. Hititçe ve Hurrice yazılmış tabletlerde, şehirler arasında hızla yayılan ve özellikle çocukları etkileyen yüksek ateşli bir salgının kayıtlarına rastlandığını belirtti.

Tabletlerde, salgın sırasında hasta olan bir bebek prensesin sağlık durumunun yakından takip edildiği, ardından vefat ettiği ve cenaze ritüellerinin detaylı şekilde anlatıldığı aktarıldı. Bakan Ersoy, Batı Anadolu'daki Hitit komutanlarının krala gönderdiği bir mektupta, düşman tehdidi karşısında asker, at ve savaş arabası takviyesi istendiğini ve yardımın geç ulaşması halinde ordunun yok olabileceği uyarısında bulunulduğunu kaydetti. Kuş falcılarının gözlemlerini ve izledikleri yolları not ettikleri tabletlerin de Hititlerin kehanet yöntemlerine dair bilinmeyen ayrıntılar sunduğunu sözlerine ekledi.

Bakan Ersoy, bu eşsiz arşivin Hitit tarihi, dini pratikler, dilin evrimi ve yazıcılık geleneği gibi birçok alanda yeni ufuklar açtığını belirterek, Anadolu'nun kadim hafızasını bilimsel yöntemlerle ortaya çıkarmaya, korumaya ve gelecek nesillere aktarmaya devam edeceklerini ifade etti.

Arşivde kehanet, fal, mektup, ritüel ve dua türünde metinler bulunurken, en dikkat çekici belgelerden bazıları şehirden şehre yayılan yüksek ateşli bir salgını konu alıyor. Tabletlerde, özellikle bebekleri ve çocukları ölüme sürükleyen bu hastalık nedeniyle küçük prens ve prenseslerin yanı sıra üst düzey Hitit yetkililerinin çocuklarının sağlık durumlarının fal sorgulamalarıyla izlendiği görülüyor. Metinler, salgının kraliyet ailesinde yarattığı tedirginliği de doğrudan yansıtıyor.

Henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin sağlık durumunun büyük bir endişeyle ele alındığı belgelerde, geleceğinin kehanet yoluyla belirlenmeye çalışıldığı anlaşılıyor. Başka bir tablette ise bebek prensesin hayatını kaybettiği ve onun için düzenlenen cenaze töreninin kayıt altına alındığı belirtiliyor. Falcının krala ilettiği bir diğer tablet, bebek prensesin henüz yeri tespit edilemeyen Ziulila kentinde hastalandığını ortaya koyuyor.

Kraliyet arşivinden çıkan belgeler, sarayın karşılaştığı sağlık sorunlarının yanı sıra Hitit devletinin maruz kaldığı askeri tehditleri de gözler önüne seriyor. Batı Anadolu'daki Hitit generalleri tarafından Samua'da bulunan Hitit kralına gönderilen bir mektupta, Hitit topraklarının düşmanlarca kuşatıldığı bildiriliyor. Generaller, düşmanları yenebilmek için asker, at ve savaş arabası gönderilmesini talep ediyor. Mektupta, istenen desteğin ulaşmaması halinde durumun daha da kötüleşeceği ve Hitit ordusunun yok edileceği yönünde uyarılar yer alıyor.

Generaller ayrıca gerekli desteğin gönderilmemesi durumunda ortaya çıkacak sonuçların sorumluluğunu üstlenmeyeceklerini krala bildiriyor. Arşiv, Hititlerin inanç ve kehanet dünyasına ilişkin de daha önce bilinmeyen bilgiler sunuyor. Bir tablette kuş falcılarının Samua'nın dışına çıkarak farklı bölgelerde yaptıkları gözlemler adeta bir günlük düzeninde kayıt altına alınmış durumda. Falcıların konakladıkları kentler, izledikleri güzergahlar ve gözlemledikleri kuşlar belgelerde ayrıntılarıyla yer alıyor.

Çivi yazılı metinler, kuş falının nasıl değerlendirildiği ve yorumlandığı konusunda daha önce bilinmeyen bilgileri de ortaya çıkarıyor. Kayalıpınar'da 2025 yılında aynı alanda ele geçirilen 53 çivi yazılı tablet ve parçasının da bu arşive ait olduğu değerlendirilirken, 2026 yılındaki 131 yeni buluntuyla birlikte arşivdeki tablet ve parça sayısı 184'e ulaştı. Kazı ekibinin değerlendirmesine göre Kayalıpınar'da ortaya çıkarılan kraliyet arşivi, 21. yüzyılda bulunan en kapsamlı Hititçe arşiv olma özelliğini taşıyor.

Kral 2. Tudhaliya dönemine tarihlenen metinler; Hitit tarihi ve dini uygulamalarının yanı sıra dönemin Hitit dilinin gelişimi ile katiplik kültürüne ilişkin de önemli yeni bilgiler içeriyor. Kayalıpınar kazıları, Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle 2021 yılından bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülüyor.